Phân tích lộ trình thực thi Luật số 109/2025/QH15: Những gì áp dụng từ 01/01/2026?

Một trong những khía cạnh gây nhầm lẫn nhất đối với người nộp thuế hiện nay là sự tồn tại của hai mốc thời gian khác nhau trong cùng một đạo luật. Theo quy định tại Điều 29 Luật số 109/2025/QH15, văn bản này có hiệu lực chính thức từ ngày 01/07/2026, nhưng các quy định cốt lõi nhất về tiền lương và kinh doanh lại được ưu tiên thực hiện sớm hơn 6 tháng.

Việc hiểu đúng lộ trình này sẽ giúp người nộp thuế áp dụng chính xác các mức giảm trừ và biểu thuế, đồng thời thực hiện đúng nghĩa vụ quyết toán cho năm chuyển đổi 2025.

1. Tại sao lại có sự "chia tách" về thời điểm áp dụng?

Luật Thuế TNCN 2025 thiết lập một lộ trình thực thi kép để đảm bảo tính liên tục của kỳ tính thuế năm (vốn tính theo năm dương lịch):

• Mốc 01/01/2026: Áp dụng cho các quy định liên quan đến thu nhập từ kinh doanh và thu nhập từ tiền lương, tiền công của cá nhân cư trú. Việc áp dụng từ đầu năm giúp doanh nghiệp đồng bộ hóa hệ thống tính lương và kê khai thuế ngay từ tháng đầu tiên của năm tài chính, tránh việc phải thay đổi công thức tính giữa chừng vào tháng 7.

• Mốc 01/07/2026: Là thời điểm toàn bộ Luật số 109/2025/QH15 có hiệu lực pháp lý để thay thế hoàn toàn Luật năm 2007. Kể từ ngày này, các quy định về thu nhập khác (như tài sản số, vàng, tín chỉ carbon) và các quy trình quản lý hành chính mới sẽ chính thức vận hành đồng bộ.

2. Danh mục các quy định áp dụng ngay từ 01/01/2026

Ngay từ ngày đầu tiên của năm 2026, các tổ chức chi trả thu nhập và cá nhân kinh doanh phải cập nhật các thay đổi sau vào hệ thống quản lý :

• Biểu thuế lũy tiến rút gọn: Áp dụng biểu thuế 5 bậc (thay cho 7 bậc) để tính số thuế khấu trừ hàng tháng/quý cho người lao động.

• Mức giảm trừ gia cảnh mới: Áp dụng mức giảm trừ cho bản thân là 15,5 triệu đồng/tháng và cho mỗi người phụ thuộc là 6,2 triệu đồng/tháng.

• Chính sách miễn thuế làm thêm giờ: Khoản thu nhập từ tiền lương làm việc ban đêm, làm thêm giờ và tiền công trả cho những ngày chưa nghỉ phép bắt đầu được miễn thuế TNCN hoàn toàn.

• Ngưỡng doanh thu hộ kinh doanh: Nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế lên mức 500 triệu đồng/năm.

3. Phân biệt quy định cho Kỳ quyết toán thuế 2025 (Thực hiện năm 2026)

Một điểm lưu ý đặc biệt quan trọng: Dù bạn thực hiện nộp hồ sơ quyết toán vào đầu năm 2026, nhưng nếu đó là quyết toán cho thu nhập phát sinh trong năm 2025, bạn vẫn phải áp dụng luật cũ.

Như vậy, phần mềm kế toán và hệ thống HTKK của doanh nghiệp sẽ cần duy trì song song hai cơ chế tính toán trong giai đoạn quý 1/2026: Một cơ chế phục vụ quyết toán năm cũ và một cơ chế phục vụ tính lương thực tế cho năm mới.

4. Những quy định "chờ" đến 01/07/2026

Các nhóm thu nhập và quy định sau đây sẽ chưa áp dụng vào đầu năm mà phải chờ đến mốc tháng 7 mới chính thức thực thi:

• Thu nhập từ chuyển nhượng tài sản số và tiền ảo: Áp dụng thuế suất 0,1% trên giá chuyển nhượng.

• Thu nhập từ chuyển nhượng vàng miếng: Áp dụng thuế suất 0,1% để điều tiết thị trường vàng.

• Thu nhập từ tín chỉ carbon và trái phiếu xanh: Các quy định về miễn thuế cho chuyển nhượng lần đầu và đánh thuế giao dịch thứ cấp.

• Quy trình quản lý hành chính mới: Các sửa đổi về hồ sơ, thủ tục và các biểu mẫu tờ khai mới nhất theo Luật 2025.

5. Lưu ý về việc áp dụng Nghị định xử phạt 310/2025/NĐ-CP

Bên cạnh lộ trình của Luật Thuế TNCN, người nộp thuế cần đặc biệt chú ý đến Nghị định 310/2025/NĐ-CP (sửa đổi Nghị định 125/2020/NĐ-CP) về xử phạt vi phạm hành chính thuế và hóa đơn. Nghị định này có hiệu lực từ ngày 16/01/2026.

Điều này đồng nghĩa với việc kể từ giữa tháng 1/2026, mọi hành vi chậm nộp hồ sơ quyết toán hoặc sai sót trong kê khai sẽ bị áp dụng khung hình phạt mới (lên đến 25 triệu đồng đối với cá nhân) và các quy định mới về trường hợp bất khả kháng.

Khuyến nghị cho doanh nghiệp và cá nhân:

1. Cập nhật phần mềm: Đảm bảo phần mềm kế toán đã tích hợp biểu thuế 5 bậc và các mức giảm trừ mới trước kỳ trả lương tháng 01/2026.

2. Thông báo cho người lao động: Làm rõ việc giảm thuế từ 1/1/2026 là áp dụng cho thu nhập thực tế hàng tháng, còn việc quyết toán thu nhập 2025 vẫn theo mức cũ để tránh thắc mắc không đáng có.

3. Chuẩn bị hồ sơ sớm: Với việc thời hạn quyết toán 2025 được gia hạn đến 04/05/2026 do trùng kỳ nghỉ lễ, người nộp thuế nên tận dụng eTax Mobile để nộp sớm, tránh nghẽn mạng vào sát hạn chót.

Trustlawyer - Chuyên gia tư vấn lộ trình tuân thủ thuế tối ưu cho bạn.